|
Awdur: Y Prif Gopyn
|
|
12 : 06 : 2005 |
Annwyl Gwern
Wrth gyflwyno'r gynghanedd sain fe soniais ei bod hi'n dibynnu ar odl oddi fewn i'r llinell ynghyd â rhywbeth arall i orffen y llinell, rhywbeth a oedd yn perthyn yn bur agos i'r Groes a'r Draws.
Heddiw, rydw i am dy gyflwyno i gynghanedd sydd yn dibynnu ar odl yn unig. Cynghanedd syml ydy hon, ond cynghanedd gwir effeithiol, a'i henw ydy'r gynghanedd lusg. Mae'n bosib dysgu ei rheolau mewn pum munud, a chymryd oes, efallai, i glywed gwir gyfrinach ei miwsig! Dyma'r rheolau:
(a) Y llinell i orffen gyda gair sydd â'i sillaf olaf yn ddiacen a'r olaf ond un yn acennog
(b) Gofalu bod y sillaf acennog yma yn odli ag unrhyw sillaf a aeth o'r blaen yn y llinell
h.y. cynghanedd lusg sy'n llusgo
Dyma i chdi linellau adnabyddus sy'n datgelu cyfrinach ei miwsig:
Mae arch yn Ystrad Marchell
Gweld gwlad o oleuadau
I bwrpas y Lusg, os wyt ti am gymryd dy grefft o ddifri', gofala fod yr holl gytseiniaid sy'n cloi'r sillaf acennog yn rhan o'r odl. Anghywir fyddai:
Sychu'i fest yn y festri
Yn yr enghraifft hon y mae angen estr yn y gair cyntaf i ateb estr y gair olaf. Byddai hon yn gywir:
Sychu llestr yn y festri
Wedi dweud hynny, yn achos gair cyfansawdd fel "glandeg", mae cyfateb yr an yn unig yn cael ei ystyried yn dderbyniol bellach, e.e.
Mae Ann yn eneth landeg
ond mae sicrhau cyfatebiaeth lawn yn creu llinell sy'n llusgo'n well, e.e.
Mor grand yw'r eneth landeg
Noda hefyd y cei di ddefnyddio sillaf ddiacen i'w Llusgo yr un mor gyfreithlon â sillaf acennog. Yn amlach na pheidio, mae llinell o'r fath yn fwy swynol i'r glust:
Coed mihangel yn felyn
Pan feddwn dalent plentyn
Gan obeithio fod y cyfan yn weddol glir.
Bydd wych,
Wil Ifan |
Hafan 
