|
Awdur: Y Prif Gopyn
|
|
12 : 06 : 2005 |
Annwyl Gwern,
Cyn symud ymlaen, yr ydw i am i bopeth fod yn glir. Fel enghraifft o gynghanedd Groes fe enwais Marged Morgan. Mewn gwirionedd fe fyddai Arged Morgan yn gynghanedd gywir hefyd: ond nid cynghanedd Groes oherwydd bod yr M yn yr ail hanner heb ei hateb yn yr hanner cyntaf. Y mae'r M sydd heb ei hateb yn troi'r llinell fach yn gynghanedd Draws. Yr un fath yn hollol gyda Bob a Tim. Ni fyddai Ob Bach ac Im Tomos yn gynganeddion anghywir ond ni fyddai lle iddyn nhw ar aelwyd Ty-Croes. Y mae'r S a'r T ynghanol y llinellau yn eu troi yn Draws.
Ond hyd yn oed pan fo'r llinellau yn Draws mae modd meddwl amdanyn nhw yn nhermau Marged Morgan, Bob Bach neu Tim Tomos wrth sylwi ar ffurf y geiriau a gynganeddir.
Cynllun go dda ydy cymryd ambell linell o gynghanedd Groes neu Draws, a gosod o dani p'un yw hi ac i ba un o'r teulu y mae'n perthyn.
Er enghraifft, yn Beibl i bawb o bobl y byd, bawb a byd ydy'r ddau air sy'n cau'r ddau hanner, ac y maen nhw'n amlwg yn perthyn i Bob Bach. Ar ben hynny, gan fod pob cytsain sy'n dod o flaen byd yn yr ail hanner yn cael ei ateb yn yr hanner cyntaf y mae'n llinell o gynghanedd Groes.
Beth am O ba radd y bo'i wreiddyn? Dyma Groes arall, ond o edrych ar radd a wreiddyn fe welir mai i deulu Tim Tomos y maen nhw'n perthyn.
Wrth edrych ar linell fel Crog glychau'r creigle uchel efallai y byddi di'n tybio nad ydy uchel yn llwyr ateb glychau am nad oes gl ar gychwyn y gair fel yr M yn Marged Morgan, ond o wrando'n fanylach, fe glywi di bod y ddwy gytsain yn ddiogel yn y gair creigle. Felly i lawr â hi fel Croes sy'n perthyn yn agos i Marged Morgan.
Nawr ‘te Gwern, beth am y llinellau isod? Croes neu Draws? Marged, Bob neu Tim?
Meirion sydd yma i aros
Meuryn mawr yw Meirion mwy
Yn y môr mae cân Meirion
Bydd wych
Wil Ifan |
Hafan 
