acnvbnr.gif (17863 bytes)


bothafan.gif (2645 bytes)
botcyntedd.gif (2668 bytes)
botgweith.gif (2698 bytes)
botoriel.gif (2634 bytes)
botstydi.gif (2665 bytes)
botpleid.gif (2771 bytes)
botseiat.gif (2605 bytes)
botllyfrym.gif (2804 bytes)
botdolen.gif (2657 bytes)
botgwers.gif (2636 bytes)
botcwis.gif (2617 bytes)
botarchif.gif (1918 bytes)

 

Yr Archif

Adar Corff : Twm Morys

MWYALCHEN TEGID (1792-1852), o Fy Ymweliad Olaf Ioan Tegid, Yr Haul, 1855.

Roedd Ioan Tegid yn ficar yn Nanhyfer, Sir Benfro, adeg ei farw

Yn ei absenoldeb or Eglwys, pan ar ei wely angau, ar fore dydd yr Arglwydd, tra yr oedd Offeiriad cymmydogaethol yn darllen yn ei le yn Llan Nanhyfer, boddwyd llais y darllenydd gan fwyalchen a darawai drwy yr Eglwys accen uchel a pherseiniol yn ddisymwth iawn. Tynnwyd sylw y gwrandawyr at solo anarferol yr aderyn, megys ag y darfur eos gynt ddenu sylw yr hen sant duwiol Dewi; a braidd y gallasai yr Offeiriad fyned ym mlaen gyd ar gwasanaeth am ychydig funudau; a tharawyd pawb rhyw syndod dieithriol ar yr amser, o herwydd hynodrwydd y digwyddiad.

Ar l dyfod or Eglwys cafwyd allan mai ar yr amser hwnnw yn gywir yr ehedodd enaid mawr Tegid oi gorff i fyd yr ysprydoedd, i ddechrau tn bereiddiach nag a allodd ef na chantorion y ddaear erioed ddyrchafu. Nid wyf fi yma, mwy nar tystion geirwir a adroddasant yr hanes wrthyf, yn credu mewn coelgrefydd, fel pe buasai yr aderyn gwedi ei anfon yn gennad goruwchnaturiol i weini ar yr achlysur. Ac nid wyf ychwaith yn rhyfygu ffugio chwedl mewn perthynas i gyfnod mor sobr ag awr marwolaeth Tegid; ond yr wyf yn unig yn ysgrifenu y gwirionedd fel y cymmerodd le, heb unrhyw esponiad arno om dychymmyg fy hun, nag eiddo arall.

Eithr yr hyn sydd yn gwneuthur y ffaith yn fwy rhyfeddol yw yr hyn a ganlyn: Pan yr oedd yr arch a chorff Tegid yn cael eu gostwng ir bedd, aderyn (pa un ai yr un ag or blaen, nis clywais, ac nis gwn) a esgynodd ar ganghen yn uniongyrchol uwch ben y bedd agored ar dorf, a chanodd alarnad angladdol hynod o ddifrifol ac effeithiol. Onid iawn oedd hyn? Canodd Tegid lawer ir adar; a chafwyd un aderyn, o leiaf, mor gymmwynasgar a chydnabod ei ddiolchgarwch, drwy beroriaethu y farwnad gyntaf, ar emyn angladdol olaf Tegid.