Storm

(Tymor y Cynhaeaf)

Eirug Salisbury

Daeth yr awdl hon yn gydradd drydydd yng nghystadleuaeth y gadair yn Eisteddfod yr Urdd 2002

Mae Mawrth a’i fedlam wrthi’n
Torri cwys yn y tir coch,
Taro ergyd drwy irgoch. 

Y cwm yn gaglog, a’r ci’n
Cyfarth wrth sodlau’r gwartheg, -
A chnwd yn cychwyn hedeg. 

Y cynhaeaf cnoi ewin,
Y disgwyl mud, a sigl maith
Yr yd yn creu ei frodwaith. 

Eto rhagor o hogi
Ac aredig, yr oedi
Arhosol, troi a throsi
O gwys i gwys, ac ysu
Gwaith a hafog, a thyfu
Mewn dymuniad, a mynnu
Trwch llaw,
                   cyn torchi llewys
I ddawns yr haidd, nes i’r us
Fwrw’r haf ar ei wefus! 

*          *          * 

Swn ystwyrian peiriannau
A swn min nos yn mwynhau,
Lleisiau’r hwyr yn ystwyrian
Yn y tir fel cynnau tân.

Cwr y clos fel cerrig glo,
Cwyn y brêc yn ei brocio. 

Trwst adar, trais a dadwrdd
Torri bwlch fel taro bwrdd.
Traw syndod dros ei weundir,
A mydrau storm dros ei dir.

 Crynhoi aceri newydd
Ym mhelydrau dechrau’r dydd,
A chrynhoi ei chriw yn ôl
Eleni yn olynol
I weryrru, y rhywrai
Cyflym eu herc fel eu Mai! 

Ond cyn i’r lle droi’n rediad
O fois gwyllt i faes y gad,
Mae’r llun melyn, am eiliad
O dawelwch yn delwi
Yn y buarth, cyfarth ci’n
Drwm ar dir, - storm ar dorri. 

 helynt yn nhro’r gwynt, gwyr
Y maes yn pwyso mesur
Cynhaeaf yr haf, a thro’r
Bore eisioes yn brysio … 

Torrai tractor trwy’i hectar, - torri rhes
Ôl traed pedwar teiar,
Ei arfwisg aur ar faes sgwâr,
Arogl llwch ar gae llachar.

O frys haf, aros i yfed, - cyn gwaith
Eilwaith a chwys caled
Lledu â llaw hyd a lled
Grynnau gwair yn agored,

A’r peiriant yna’n tynnu - cwys ar gwys
I’w gesail, cywasgu
A phowlio’i lwyth a phlethu
Tannau croes y cortyn cry’.

A dyma yfed! Mehefin y pen
Paned a swn chwerthin.
Côr yn crynhoi yw’n criw ni’n
Geg-agor lond y gegin!

 *          *          *

Ond pan fo’r tymor ar ei orau
A’i hyder ynom, hen daranau
Sy’n gwlychu’r awyr, gan sarhau
Y pŵer hwnnw mewn peiriannau.
Awyr y môr ym muriau’r gorllewin,
A’r glaw’n argoeli’n hen rigolau. 

Dulas yw’r das â chawod eisin
Wedi treiddio hyd at ei ruddin,
A thrwm yw haf a thir Mehefin
Ar gaeau’n rhygnu, rhoi ei egni’n
Crwydro acer, a drycin - yn dawel
Dan y gorwel yn donnau gerwin.

 *          *          *

Llygadu’r awyr. Ar wys y trowynt
Mae’r llu’n torchi llewys.
Ail-agor haf, hel ei grys
A rhegi. Codi gwregys.

Aeddfedu’n eisteddfodol - mae’r hogiau
Cymreig cystadleuol.
Undydd, un awydd yn ôl,
Dydd i fedi’i ddyfodol. 

Trysor gwlad lond y gadlas, - a’r hogiau
Yn gampau o’i gwmpas,
Meibion y tîm o ben tas
Yn cymhenu cymwynas.

Criw Cae’r Adwy sydd mwyach - yn gwthio
Yn gweithio’n gyflymach
Yn griw o gyhyrau iach,
Yn griw ifanc, yn gryfach.

Y seilio baich fesul bwrn - fyny i’w lle
Ar gefn llwyth, yr asgwrn
Gwledig a chryfder migwrn
Yn seilio dysg fesul dwrn.

Cawr can-acer yn cario’i bynnau’n ôl
Bob yn ail,dadlwytho’i
Gylla tynn, a’r gwellt heno’n
Pontio i’w top yn y to.

Cyd-eistedd yn niwedd prynhawn, - gorwel
A gwair bron yn gyflawn,
Dan y llwch y siediau’n llawn
A than eurwlith yn orlawn.

Mehefin 2002