Tros feini Trawsfynydd

troediaf yn betrusgar

gan daflu'r cytseiniaid cyfarwydd

rhwng gwefus a dant:

 

rhy gyfarwydd yw'r geiriau,

rhy barod ar dafod,

yn ddim ond ploryn

ar adlais o wyneb glasoed.

 

Chwydaf y chweugain sillaf

ar gainc y gwynt:

eu llafariaid sy'n llif araf o law

dan goler fy nghot

a'u cytseiniaid sy'n sangu'r

brigau brau

a syrthiodd dan fy nhraed

o ganghennau'r gynghanedd.

 

Tros fawnog Trawsfynydd

clywaf gynghanedd y taranau'n

eco'n y gwacter,

yn atseinio'u cytseinedd

glec ar ôl clec.

 

Heno nid oes leuad borffor

yn gorff oer ar liain du;

dim ond dannedd y cymylau duon

yn ysgyrnygu'n gysgodion

dros d'Ysgwrn.

 

* * * * * * * * * * * * * * * * * * *

 

Do, rhedwyd dy rawd

a thithau'n drwm dan bridd tramor:

dros bedwar-ugain mlynedd mewn hedd hir

a gwn,

gwn na ddoi'n dy ôl

i droedio'r rhedyn,

i goflaid breichiau'th gadair.

 

Torrwyd dy gwys ar dy gyfer

ac, ar lasiad dy ddydd,

daeth hwnnw i ben.

 

A do, fe'th fwriwyd di i weryd Yr Arwr

mor gadarn gelain â mynyddoedd dy febyd,

mor sicr farw a chorff dy leuad borffor.

 

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

 

Heno'n Nhrawsfynydd

gwyraf fy ngolwg tua'r gorwel:

 

â hithau'n gynfas o storom,

anodd yw tynnu'r llinell

rhwng diwedd y tir a dechrau'r nos;

 

rhed y lliwiau drwy'r tirlun

hyd nes i'r nos a'r tir ymdoddi

a'r gorwel droi'n anelwig yn yr olew:

 

yr hen linell bell nad yw'n bod

sy'n gorwedd rhwng y mynd a'r dod

yn ddiriaeth haniaethol,

yn weladwy anweledig,

yn derfyn diderfyn, du,

- diwedd diddiwedd yw.

 

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

 

Ystyriaf ennyd y bardd:

yr ennyd honno sydd

rhwng dechrau a diwedd,

rhwng cwsg ac effro,

rhwng byw a marw

- mae enaid y byd mewn ennyd bardd.

 

Ac yng ngoleuni'r ennyd honno

ystyriaf dy farwolaeth di:

 

ennyd o lonyddwch a phoen

rhwng dechrau a diwedd;

o hiraeth ac ofn

rhwng cwsg ac effro;

o serch a chasineb

rhwng byw a marw.

 

Ai hyn oedd dy derfyn di?

 

Neu a oedd yno yn dy ddiwedd

rhyw ddechrau'n dechrau?

Yn dy fynd, rhyw ddod?

Yn dy farw, rhyw fyw?

 

* * * * * * * * * * * * * * * *

 

Mae cytseiniaid dy farwnad di

yn eco'n y gwacter

ac olew'r gorwel

yn ymdoddi'n gybolfa o liw:

 

wrth i'r taranau atseinio'u cytseinedd

glec ar ôl clec i'm clyw

ac wrth i'r llafariaid lifo'n araf

dan goler fy nghot

ymdeimlaf â'r ennyd honno

sy'n fyw heno'n Nhrawsfynydd:

 

ennyd tragwyddoldeb bardd.

 

* * * * * * * * * * * * * * * *

 

Heno'n Nhrawsfynydd

gwyraf fy ngolwg tua'r gorwel:

â hithau'n gynfas o storom,

anodd yw tynnu'r llinell

rhwng diwedd y tir a dechrau'r nos.