Tir mawn yn mynd tua’r môr
ydi afon. Mae Dwyfor
yn cario Dôl Ty Cerrig
a chaeau bach Braich y Big,
cwysi o ddwr Llyn Cesig – yn un baich
dan bont Rhydybenllig.

Ar ei ben yr â dwr y byd – i lawr
o Eryri fawr i draethau’r foryd:
mae’r gwely’n disgyn yn wyllt, i ysgwyd
hen greigiau’r allt yn gerrig y rhyd
yn nwndwr y dwr, nes dod
yn y diwedd yn dywod.

Un amser sy’n diferu
ar y daith, un pwer du
tan y tonnau yn tynnu
i ben holl fwrlwm y byd
a’i hafau sblennydd hefyd
ac ni chlywaf ond afon
ar ei hynt – ac oer yw hon.

Ond weithiau daw’r tarth yn garthen olau
o wâl y dwr halen,
niwl haf yn agor ei len,
niwl o Aberhenfelen,

a chyrraedd – â’r llanw’n ei chwarae
tros gerrig Sarn Badrig yn y bae –
fel madarch, gan fystyn ei warchae
fesul gwernen a chollen a chae,

nes troi’r morfa yn hen orffennol,
llyncu’r Llyn Du a chipio sawl dôl
a dwyn ei gerddediad ewynnol
yn droedfain drwy Ynys-gain Ganol,

ennill â’i gwrlid ddwr Pwll Gorlan
a phentoeau llwyd a phont y llan,
meini crynion a Llyn ‘Ronnan,
yna arafu i orwedd yn Nhrefan.

Yn gynnil a swil fel les Olwen
y daw, yn gawod dan ysgawen,
yn denau ei siôl gyda dawns wen,
yn haf llawn o eira’r feillionen.

O herw’r mynydd y daw’r meini
i afon y llan a threfn y lli
yw rhoi tristwch yn Ddwyfor trostynt;
ond tu ôl ac y tu hwnt i hynt
a hanfod dwr, mae ‘na fyd arall
sy’n bod cyn ei nabod, un a all
gau’n gwlwm am blisgyn y galon,
ddal telynau’n hafau a nofio’n
rhydd o afael trugaredd afon.

Nid dilyn cwrs y dolydd
ydi dull pelydrau’r dydd
ac nid taith drwy ganiatâd
y cerrynt ydi cariad;
niwl haf sydd eto ar led:
yno mae Twm a Sioned.