Bardd ar hap

O'r seiat

par:Pâr o englynion
RhodriHedd 11.8.2015 9:43
par: Pâr o englynion
sioncyn 6.8.2015 16:59
Pâr o englynion
RhodriHedd 3.8.2015 12:07

Y rhai hyn sy'n yr annedd

Mae 58 o westeion ar-lein

E-bost gan Wil Ifan 1

Argraffu PDF
Annwyl Gwern,

Fe glywais dy fod yn awyddus i allu gweithio englyn cywir. O'r gorau, rwy'n fodlon garantïo y dysgi di'n ddigon didrafferth, os bodloni di ar ddysgu'n bwyllog. Ond yr wyf am roi un rhybudd bach i chdi ar y dechrau fel hyn: pan fyddi di wedi dysgu digon i deimlo'n siwr bod dy englyn di'n gywir, paid â thybio dy fod yn gwybod digon i dystio bod englyn rhywun arall yn anghywir. Weli di, y mae'n bosib bod dy gyfaill yn gwybod am rai goddefiadau, ac yn y blaen, na ddysgaist ti amdanyn nhw. Y fargen yr ydw i'n ei chynnig i chdi ydy dy wneud yn englynwr cywir dy hunan, ac nid o reidrwydd yn feirniad diogel ar waith pobl eraill.

Wrth gwrs, yr ydw i'n cymryd yn ganiataol dy fod yn gwybod beth ydy cytsain (consonant) a beth ydy llafariad (vowel). Yn awr, i bwrpas gwneud englyn, y mae'r w a'r i, hyd yn oed pan fônt yn gytseiniaid, i'w cyfrif fel llafariaid. Nid yw yr h, fel y cyfryw, i'w chyfrif fel y naill na'r llall: gelli anghofio am ei bodolaeth hi, druan! Ymhellach, pan ddaw n ar ddechrau llinell fe gei di ei hanwybyddu hithau hefyd.

Ac wrth gwrs fe wyddost beth yw sillaf (syllable). Fel rheol, yn y Gymraeg, y mae'r sillaf olaf ond un mewn gair yn cael ei hacennu'n drwm, a'r olaf yn ysgafn fel yn y gair tristwch. Ond nid felly yn ddieithriad chwaith: sylwa ar y gair tristáu, er enghraifft. Rwy'n dychmygu dy glywed yn achwyn: "Ond, Wil bach, yr wyt ti'n fy nhrin fel plentyn!" Digon gwir, ond fe gei di weld pan fyddi di'n llithro gyda'th gynigion cyntaf mai gyda'r pethau plentynaidd fel yr acen y byddi di'n methu fynychaf.

Fel y gwyddost, y peth pwysicaf gyda barddoni rhydd, fel barddoni'r Saeson, yw'r rhythm, ond i wneud englyn gelli fforddio anghofio hyn oll a gadael i'r gynghanedd ofalu am ei rhythm ei hunan heb ddim o'th help di. Ond rhaid iti ofalu gyda'r odli oherwydd y mae gwahaniaeth rhwng odli'r Saeson ac odli ein canu rhydd ni, ac ymhellach, y mae gwahaniaeth rhwng ein odli rhydd ni a'n hodli cynghanedd ni. Yn Saesneg, wele odlau cywir : cat, mat, hat. Yn Gymraeg gellir odli yn yr un dull: llon, ffon, sbon. Yn Saesneg dyma iti ragor o odlau cywir: borrow, sorrow, morrow. Yn Gymraeg gellir defnyddio'r un dull yn union: telyn, melyn celyn. Ond y ffordd gyffredin yn y Gymraeg yw odli'r sillaf olaf yn unig, y ddiacen: telyn, gwenyn, mochyn. Nid yw'r Saeson yn cyfrif hyn yn odli o gwbl, a dyna'r unig wahaniaeth rhwng y Sais a'r Cymro pan fo'r ddau'n defnyddio mesurau rhydd.

Pan fo Cymro'n defnyddio'r gynghanedd, gall odli y sillaf ddiacen gyda sillaf acennog: gwyn, telyn; llon, cynffon; brenin, gwin.

Dyna ni bellach yn barod i gychwyn yn iawn; a chofia, Gwern, wrth nodi'r prif elfennau byddaf yn symud ymlaen heb aros i graffu ar bob mân eithriad a goddefiad. Da chdi, darllena'r neges hon yn ofalus, fel y gallwn fwrw iddi o ddifri y tro nesaf.

Hwyl

Wil Ifan

Aelodau'r Annedd

  • 367 aelod
  • 0 heddiw
  • 0 yr wythnos hon
  • 12 y mis hwn
  • Diweddaraf: David Leslie Davies

Rhannu'r Annedd

Facebook MySpace Twitter Digg Delicious Stumbleupon Google Bookmarks RSS Feed